Cập Nhật Danh Sách Thành Viên Madrid Protocol 2025: Quốc Gia Mới Gia Nhập Và Cơ Hội Bảo Hộ Mở Rộng Cho Thương Hiệu Việt

Hồi tháng trước, một khách hàng của tôi — anh Minh, founder của một thương hiệu cà phê khá tiếng tăm ở TP.HCM — gọi điện hỏi một câu mà tôi nghe nhiều lần rồi: "Anh ơi, tôi muốn đăng ký nhãn hiệu ở nước ngoài nhưng nghe nói rất phức tạp và tốn kém, có cách nào dễ hơn không?"

Câu trả lời của tôi vẫn vậy: Madrid Protocol. Và năm 2025 này, câu trả lời đó càng thêm sức nặng hơn bao giờ hết.

Madrid Protocol là gì — nói thẳng không vòng vo

Nếu bạn đã biết rồi thì bỏ qua phần này. Còn nếu chưa: Madrid Protocol (Nghị định thư Madrid) là hệ thống đăng ký nhãn hiệu quốc tế do WIPO quản lý, cho phép bạn nộp một đơn duy nhất, bằng một ngôn ngữ, đóng một khoản phí tập trung để xin bảo hộ tại nhiều quốc gia thành viên cùng lúc.

Thay vì phải thuê luật sư địa phương ở từng nước, dịch hồ sơ, nộp từng đơn riêng lẻ — bạn làm một lần thông qua Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam (IP Vietnam), WIPO xử lý phần còn lại. Tiết kiệm được bao nhiêu? Theo kinh nghiệm của tôi với các khách hàng SME, chi phí trung bình giảm 40-60% so với đăng ký trực tiếp tại từng quốc gia.

Việt Nam gia nhập Madrid Protocol từ năm 2006. Gần 20 năm qua, hệ thống này đã trở thành con đường chính để doanh nghiệp Việt vươn ra thế giới về mặt bảo hộ thương hiệu.

Danh sách thành viên 2025: Điểm mới đáng chú ý

Tính đến đầu năm 2025, hệ thống Madrid đã có 130 quốc gia thành viên, bao phủ hơn 80% GDP toàn cầu. Nhưng điều làm tôi thực sự hứng thú là những quốc gia mới gia nhập hoặc có biến động gần đây — vì đó chính là những thị trường mà nhiều doanh nghiệp Việt đang nhắm đến.

Các thị trường trọng điểm với doanh nghiệp Việt

Với làn sóng doanh nghiệp Việt xuất khẩu và mở rộng thương mại điện tử xuyên biên giới, tôi thấy nhu cầu đăng ký nhãn hiệu tập trung vào mấy cụm thị trường sau:

• ASEAN: Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines, Campuchia, Lào, Myanmar đều đã là thành viên. Đây là bước đi đầu tiên mà tôi khuyên hầu hết doanh nghiệp xuất khẩu Việt.
• Đông Bắc Á: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc — tam giác vàng thương mại mà không thương hiệu nào được phép bỏ qua.
• Châu Âu: Thông qua EUIPO (Văn phòng SHTT Liên minh châu Âu), một chỉ định EU trong đơn Madrid bảo hộ bạn tại toàn bộ 27 quốc gia thành viên EU.
• Bắc Mỹ: Mỹ và Canada đều là thành viên — thị trường không thể thiếu với nhãn hàng thực phẩm, dệt may, thủ công mỹ nghệ Việt.

Một số quốc gia đang phát triển mạnh về thương mại với Việt Nam đã hoàn tất gia nhập Madrid trong giai đoạn 2023-2025, mở ra cơ hội bảo hộ tại các thị trường mà trước đây doanh nghiệp Việt phải làm thủ tục riêng lẻ, tốn kém hơn nhiều.

Bài học từ những thương hiệu Việt đã "trả học phí" đắt

Tôi muốn kể một vụ mà tôi trực tiếp tham gia tư vấn — dù đã thay đổi một số chi tiết để bảo vệ thông tin khách hàng.

Một doanh nghiệp sản xuất bánh kẹo tại Hà Nội, thương hiệu khá mạnh trong nước, năm 2019 bắt đầu xuất khẩu sang thị trường Đài Loan và sau đó là Nhật Bản. Họ chưa đăng ký nhãn hiệu ở nước ngoài vì "chưa cần thiết". Đến năm 2021, phát hiện một công ty địa phương tại Nhật đã đăng ký nhãn hiệu gần giống y chang — cả tên lẫn logo. Chi phí để xử lý vụ tranh chấp: hơn 200.000 USD, chưa kể thiệt hại thương mại và mất 2 năm không bán được hàng qua kênh chính thức tại Nhật.

Con số đó đủ để đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tại 30-40 quốc gia qua hệ thống Madrid.

"Đừng đợi đến khi bị ăn cắp thương hiệu rồi mới nghĩ đến bảo hộ. Lúc đó, tiền bạc và thời gian đã là chuyện nhỏ — cái mất lớn hơn là thị trường và niềm tin khách hàng."

Trường hợp của Cà phê Trung Nguyên với vụ tranh chấp nhãn hiệu tại Mỹ những năm 2000 cũng là bài học kinh điển được nhắc đến mãi trong giới SHTT Việt Nam. Hay Phở Thìn 13 Lò Đúc phải vất vả xử lý khi nhãn hiệu bị đăng ký trùng ở nước ngoài. Những câu chuyện này không thiếu — và chúng cứ lặp đi lặp lại vì nhiều doanh nghiệp vẫn chưa coi bảo hộ nhãn hiệu là ưu tiên.

Cơ chế pháp lý: Nền tảng bạn cần hiểu

Về phía Việt Nam, khung pháp lý cho hoạt động đăng ký nhãn hiệu quốc tế được quy định chủ yếu tại Luật Sở hữu trí tuệ 2005, đã qua các lần sửa đổi quan trọng vào 2009, 2019 và gần nhất là 2022. Lần sửa đổi 2022 (Luật số 07/2022/QH15) có nhiều điều chỉnh đáng kể, trong đó có việc siết chặt quy định về nhãn hiệu nổi tiếng và tăng cường cơ chế thực thi — điều này tác động trực tiếp đến cách doanh nghiệp xây dựng hồ sơ khi đăng ký quốc tế.

Thông tư 01/2007/TT-BKHCN và các văn bản hướng dẫn sau đó quy định chi tiết trình tự, thủ tục nộp đơn Madrid qua IP Vietnam. Thực tế xử lý hồ sơ hiện nay: từ khi nộp đơn tại IP Vietnam đến khi WIPO cấp số đơn quốc tế thường mất 1-2 tháng. Sau đó mỗi quốc gia được chỉ định có 12-18 tháng để từ chối hoặc chấp nhận.

Một điểm mà nhiều người hay nhầm: nhãn hiệu cơ sở tại Việt Nam phải còn hiệu lực (đã đăng ký hoặc đang trong giai đoạn xử lý đơn) thì mới nộp được đơn Madrid. Và trong 5 năm đầu, nếu nhãn hiệu cơ sở bị hủy bỏ hay mất hiệu lực, đơn quốc tế cũng bị ảnh hưởng theo — gọi là "central attack". Đây là rủi ro cần tính đến trong chiến lược bảo hộ tổng thể.

Chiến lược chọn quốc gia — đừng chọn đại

Đây là phần mà nhiều doanh nghiệp làm sai nhất. Họ nghĩ cứ chọn nhiều nước là tốt. Không phải vậy.

Mỗi quốc gia được chỉ định trong đơn Madrid đều có phí riêng (individual fee hoặc complementary fee tùy nước). Chỉ định 20 nước mà không xuất khẩu sang 15 trong số đó là lãng phí tiền. Ngược lại, bỏ sót một thị trường tiềm năng thì sau này muốn bổ sung vẫn được — thông qua subsequent designation — nhưng tốn thêm thủ tục.

Nguyên tắc tôi hay dùng với khách hàng:

• Nhóm 1 — Bắt buộc: Các thị trường đang có doanh thu xuất khẩu hoặc đối tác phân phối.
• Nhóm 2 — Phòng thủ: Các thị trường có nguy cơ cao bị đăng ký chặn (thường là Trung Quốc — thị trường nổi tiếng về nạn "trademark squatting").
• Nhóm 3 — Chiến lược 3-5 năm: Thị trường chưa có doanh thu nhưng nằm trong kế hoạch mở rộng.

Với một thương hiệu thực phẩm Việt xuất khẩu điển hình, tôi thường khuyên bắt đầu với: Trung Quốc, Mỹ, EU (một chỉ định bảo hộ cả khối), Nhật, Hàn, Australia, và 3-4 nước ASEAN trọng điểm. Chi phí tổng thể cho bộ này dao động khoảng 5.000-8.000 USD — một con số rất hợp lý so với giá trị thương hiệu được bảo vệ.

2025: Thời điểm tốt để hành động

Có mấy lý do tôi nghĩ năm nay là thời điểm đặc biệt phù hợp.

Thứ nhất, Hiệp định EVFTA đang phát huy tác dụng — hàng Việt vào EU thuận lợi hơn, nhưng cũng đồng nghĩa cạnh tranh về thương hiệu tại thị trường châu Âu gay gắt hơn. Bạn cần "cắm cờ" trước.

Thứ hai, thương mại điện tử xuyên biên giới bùng nổ. Shopee, Lazada, Amazon, TikTok Shop — hàng Việt đang tiếp cận người tiêu dùng quốc tế trực tiếp hơn bao giờ hết. Khi bạn bán hàng trên Amazon Mỹ mà không có nhãn hiệu đăng ký tại Mỹ, bạn đang đứng trên mảnh đất không có giấy tờ.

Thứ ba, WIPO liên tục cải tiến hệ thống Madrid — thủ tục ngày càng số hóa, thời gian xử lý rút ngắn, và cơ chế tra cứu thông tin minh bạch hơn. Làm thủ tục Madrid năm 2025 dễ hơn nhiều so với 10 năm trước.

Và cuối cùng — thị trường đang có thêm nhiều quốc gia thành viên mới, mở ra những cơ hội mà trước đây phải làm theo đường riêng lẻ, phức tạp hơn nhiều.

Lời khuyên thực tế trước khi bạn bắt đầu

Nếu bạn đang cân nhắc đăng ký nhãn hiệu quốc tế qua Madrid, đây là những việc cần làm trước tiên:

• Đảm bảo nhãn hiệu cơ sở tại Việt Nam đã được đăng ký (hoặc ít nhất đã nộp đơn và được chấp nhận hợp lệ).
• Tra cứu xem nhãn hiệu của bạn có bị đăng ký trước ở các thị trường mục tiêu chưa — đừng bỏ qua bước này, tôi thấy nhiều hồ sơ bị từ chối vì không tra cứu kỹ từ đầu.
• Xác định rõ nhóm hàng hóa/dịch vụ (theo phân loại Nice) — đây là yếu tố quyết định phạm vi bảo hộ, đừng khai quá rộng hay quá hẹp.
• Làm việc với đại diện SHTT có kinh nghiệm về Madrid — không phải mọi luật sư SHTT đều quen với hệ thống quốc tế.

Hệ thống Madrid không phải là viên đạn bạc giải quyết mọi chuyện. Một số quốc gia như Canada hay một số thị trường Trung Đông có quy trình riêng đặc thù cần xử lý thêm. Nhưng nhìn tổng thể, đây vẫn là công cụ hiệu quả nhất hiện có để doanh nghiệp Việt bảo vệ thương hiệu trên trường quốc tế.

Thương hiệu là tài sản. Và như mọi tài sản có giá trị, nó cần được bảo vệ trước khi bị tranh chấp — không phải sau.