Bảo Hộ Nhãn Hiệu Trên Shopee, Lazada Và TikTok Shop: Quy Trình Gỡ Sản Phẩm Giả Và Bảo Vệ Quyền Lợi Người Bán
Tuần trước, anh Minh — chủ thương hiệu thực phẩm chức năng Kingphar — gọi cho tôi lúc 9 giờ tối. Giọng anh căng thẳng rõ ràng: "Anh ơi, em vừa search tên thương hiệu trên Shopee ra hơn 200 kết quả, mà của em chỉ có 30 shop thôi. Phần còn lại là hàng nhái hết." Tôi hỏi lại: "Anh đã đăng ký nhãn hiệu chưa?" Câu trả lời là chưa.
Đó là lúc tôi hiểu mình cần viết bài này.
Thương mại điện tử Việt Nam đang tăng trưởng ở mức 20-25% mỗi năm, và theo báo cáo của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số năm 2023, có tới hơn 63.000 gian hàng bị xử lý vì vi phạm quyền sở hữu trí tuệ chỉ riêng trên các sàn lớn. Con số thực tế còn cao hơn nhiều — vì đa phần chủ thương hiệu không biết cách xử lý, hoặc xử lý sai cách.
Trước tiên: Bạn Phải Có "Vũ Khí" Trước Khi Ra Trận
Tôi nói thẳng luôn — nếu bạn chưa có Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu do Cục Sở hữu trí tuệ (NOIP) cấp, bạn sẽ gặp rất nhiều khó khăn khi yêu cầu các sàn gỡ hàng nhái. Shopee, Lazada hay TikTok Shop đều yêu cầu tài liệu pháp lý chứng minh quyền sở hữu. Không có giấy tờ, bạn chỉ là "tôi nghĩ đó là hàng nhái của tôi" — và điều đó không có giá trị pháp lý.
Cơ sở pháp lý ở đây là Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bổ sung năm 2009, 2019 và lần gần nhất là 2022 (theo Luật số 07/2022/QH15). Điều 129 của Luật này quy định rõ các hành vi xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, bao gồm việc sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.
Nhưng có đăng ký rồi cũng chưa xong. Bạn cần kiểm tra xem giấy chứng nhận của mình có còn hiệu lực không (thời hạn 10 năm, có thể gia hạn), và nhãn hiệu đã được đăng ký cho đúng nhóm hàng hóa/dịch vụ chưa. Tôi từng gặp trường hợp một thương hiệu mỹ phẩm đăng ký nhóm 5 (dược phẩm) thay vì nhóm 3 (mỹ phẩm), và khi ra sàn bị nhái ở nhóm 3, họ không làm gì được.
Shopee: Cổng IPR và Những Điều Cần Biết
Shopee có hệ thống Shopee Intellectual Property Rights (IPR) — đây là cổng chính thức để bạn nộp đơn khiếu nại vi phạm nhãn hiệu. Quy trình cơ bản như sau:
- Đăng ký tài khoản IPR tại cổng của Shopee và nộp bản sao công chứng Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu
- Sau khi được duyệt (thường 2-5 ngày làm việc), bạn có thể nộp từng báo cáo vi phạm với link sản phẩm cụ thể
- Shopee thường xử lý trong 3-7 ngày làm việc với các vi phạm rõ ràng
Kinh nghiệm của tôi: đừng báo cáo hàng loạt ngay lần đầu. Hãy chọn 5-10 sản phẩm vi phạm rõ nhất, có ảnh so sánh cụ thể, mô tả sản phẩm gần giống hệt của bạn. Shopee xét hồ sơ theo từng ca — nếu bạn gửi 200 link một lúc mà không có giải thích rõ ràng, khả năng bị reject hoặc xử lý chậm rất cao.
Có một lưu ý quan trọng: nếu sản phẩm bị báo cáo là của người bán Việt Nam nhưng sản phẩm bán trên Shopee Malaysia hay Singapore thì khác quy trình. Với hàng cross-border, bạn cần liên hệ trực tiếp với bộ phận IP của Shopee khu vực, phức tạp hơn nhiều.
Lazada: Khác Một Chút, Khó Hơn Một Chút
Lazada sử dụng hệ thống Lazada IP Protection Platform. Về cơ bản tương tự Shopee nhưng thời gian xử lý thường lâu hơn — tôi đã gặp trường hợp chờ tới 14 ngày làm việc. Điểm khác biệt là Lazada yêu cầu thêm Letter of Authorization nếu bạn là đại lý được ủy quyền thay mặt chủ thương hiệu khiếu nại, và họ kiểm tra kỹ hơn về "mức độ nhầm lẫn" — tức là hai sản phẩm có thực sự dễ gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông thường không.
Thương hiệu Cocoon Việt Nam — mỹ phẩm thuần chay khá nổi tiếng — từng phải xử lý một loạt sản phẩm giả mạo trên cả Shopee lẫn Lazada vào năm 2022. Theo chia sẻ của đội ngũ pháp lý của họ tại một hội thảo mà tôi tham dự, quá trình gỡ toàn bộ mất gần 3 tháng và cần phối hợp song song với cả Cục Thương mại điện tử.
TikTok Shop: Nền Tảng Mới, Vấn Đề Cũ — Nhưng Cách Tiếp Cận Phải Khác
TikTok Shop là sàn "trẻ nhất" trong ba cái tên này tại Việt Nam nhưng lại là nơi vi phạm nhãn hiệu bùng phát nhanh nhất. Lý do đơn giản: video livestream có thể tiếp cận hàng chục nghìn người trong vài giờ, và một sản phẩm nhái được "đẩy" qua affiliate marketing thì lan nhanh kinh khủng.
TikTok Shop có Intellectual Property Protection Center riêng. Điểm đặc biệt: nền tảng này nhạy cảm hơn với nội dung video vi phạm, không chỉ listing sản phẩm. Nghĩa là nếu ai đó livestream bán hàng nhái nhãn hiệu của bạn, bạn có thể báo cáo cả video đó, không chỉ gian hàng.
Quy trình đăng ký bảo hộ nhãn hiệu trên TikTok Shop:
- Vào TikTok Shop Seller Center → Intellectual Property
- Nộp: Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu + CMND/CCCD của người đại diện pháp lý
- Sau khi xác minh, tài khoản của bạn được gắn nhãn "Brand Owner" và bạn có thể nộp khiếu nại trực tiếp
Lời khuyên của tôi với TikTok Shop: hãy theo dõi bằng từ khóa. Dùng tính năng tìm kiếm sản phẩm với tên nhãn hiệu của bạn ít nhất mỗi tuần một lần. Đặc biệt chú ý các từ khóa biến thể kiểu "Coca Cola" thành "C0ca C0la" hay "Cocaa Cola" — những kẻ bán hàng nhái rất sáng tạo trong việc "lách" từ khóa.
Khi Sàn Không Xử Lý: Leo Thang Đúng Cách
Đây là phần mà nhiều chủ thương hiệu bỏ cuộc. Báo cáo lần một không xử lý, báo cáo lần hai không xử lý, rồi nản lòng. Đừng làm vậy.
Nếu đã báo cáo qua cổng của sàn mà không có kết quả sau 15 ngày làm việc, bước tiếp theo là:
- Gửi công văn chính thức (có dấu đỏ nếu là doanh nghiệp) tới bộ phận pháp lý của sàn, kèm theo hồ sơ đầy đủ và bằng chứng vi phạm
- Đồng thời gửi hồ sơ lên Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (IDEA) thuộc Bộ Công Thương theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thương mại điện tử
- Nếu thiệt hại lớn, cân nhắc khởi kiện dân sự tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền — đây là con đường chậm nhưng có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế theo Điều 204 Luật SHTT
Tôi muốn nhắc đến vụ Phở Thìn — thương hiệu phở nổi tiếng ở Hà Nội — đã phải vật lộn với hàng chục cơ sở nhái tên và hình ảnh trên mạng xã hội lẫn sàn TMĐT. Vụ này kéo dài và phức tạp một phần vì nhãn hiệu ban đầu chưa được đăng ký đầy đủ ở tất cả các lãnh thổ và nhóm hàng hóa cần thiết. Bài học rút ra: đăng ký sớm, đăng ký rộng.
Bảo Hộ Chủ Động: Điều Tôi Khuyên Mọi Khách Hàng
Sau 15 năm, tôi nhận ra có hai kiểu chủ thương hiệu: loại chạy theo xử lý vi phạm và loại ngăn chặn vi phạm từ đầu. Loại thứ hai tốn ít tiền hơn, ít stress hơn, và thắng nhiều hơn.
Một số việc cụ thể bạn có thể làm ngay hôm nay:
- Đăng ký nhãn hiệu cho đủ nhóm hàng hóa/dịch vụ bạn đang và sẽ kinh doanh — phí đăng ký tại NOIP hiện khoảng 530.000-900.000 đồng/nhóm, rất rẻ so với chi phí xử lý vi phạm sau này
- Mở tài khoản chính hãng (Official Store) trên các sàn — điều này giúp người tiêu dùng dễ nhận diện bạn hơn và sàn cũng ưu tiên xử lý khiếu nại của Official Store
- Gắn mã QR chống hàng giả lên sản phẩm — nhiều doanh nghiệp Việt đang dùng giải pháp của Check.net.vn hay iCheck để truy xuất nguồn gốc
- Theo dõi định kỳ ít nhất 2 lần/tuần bằng cách search tên thương hiệu và các từ khóa liên quan
Và điều cuối cùng tôi muốn nói thẳng: đừng chỉ báo cáo rồi thôi. Hãy coi đây là một phần công việc kinh doanh thường xuyên. Bảo vệ nhãn hiệu không phải chuyện làm một lần là xong — đó là một quá trình liên tục, đặc biệt khi thương hiệu của bạn ngày càng được nhiều người biết đến.
Thương hiệu của bạn là tài sản. Và tài sản cần được bảo vệ. Đừng để đến khi mất rồi mới tiếc.
Nếu bạn cần tư vấn cụ thể về quy trình đăng ký nhãn hiệu hoặc xử lý vi phạm trên sàn TMĐT, hãy liên hệ với chúng tôi — chúng tôi đã hỗ trợ hơn 500 thương hiệu Việt Nam trong hành trình bảo vệ tài sản trí tuệ của họ.